امروز :
شنبه - ۴ خرداد - ۱۳۹۸
ساعت :

دکتر محمد ساطعی

اخبار

مشكلات حمل‌ونقل فله مواد معدنی و نقش ناچيز ريلي

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

حدود 75 درصد ظرفیت ریلی به حمل سنگ آهن اختصاص دارد، بنابراین رفع مشکلات به ویژه در حوزه سنگ آهن از اولویت های راه آهن به شمار می رود. براساس آمار غیررسمی، در وضعیت فعلی، طبق بارنامه جاده ای، سالانه 600 میلیون تن حمل کالا انجام می شود. از این میزان حدود 35 میلیون تن سنگ آهن توسط جاده حمل می شود که متوسط طول سفر آن حدود 800 کیلومتر است. از این بین 158 میلیون تن آن مربوط به کالاهای صادراتی و معدنی و 43 میلیون تن آن مربوط به کالاهای فلزی بوده است. از اینرو می توان گفت کالاهای معدنی و فلزی بترتیب اول و چهارم در میزان حمل جاده ای بوده اند.

از 70 میلیارد تن، تولید مواد معدنی در جهان، سهم ایران حدود 500 میلیون تن است. مواد معدنی پس از استخراج از معادن؛ به صورت خام صادر می شوند و یا به‌ منظور استفاده در صنایع معدنی و کارخانجات فرآوری مواد معدنی مورد استفاده قرار می گیرند. بایستی در نظر داشت که وسیله حمل زمینی مواد معدنی با سایر کالاهای دارای بسته‌بندی متفاوت است؛ زیرا کالاهایی که بسته‌بندی‌شده اند بیشتر توسط وسایل حمل مناسب آن‌ها از جمله کامیون‌های کفی یا مسقف و واگن‌های مخصوص حمل این‌گونه کالاها در شبکه ریلی حمل می‌شود، این‌گونه وسایل به‌هیچ‌وجه مناسب برای حمل کالای معدنی فله که فاقد بسته‌بندی است نمی باشد.

حمل مواد معدنی معمولا به ‌صورت فله انجام می‌شود که از طریق زمینی نیازمند به کامیون‌های کمپرسی است که بارگیری روی آن‌ها توسط وسایل مکانیکی نظیر لودر و یا بیل مکانیکی انجام می‌شود و تخلیه آن‌ها نیز بدون نیاز به‌وسیله خاص توسط کمپرس کردن اتاق بار انجام می‌گیرد. در مورد واگن‌های راه‌آهن نیز این واگن‌ها به ‌عنوان واگن‌های فله ‌بر مجهز به سازوکارهای خاص است که تخلیه آن‌ها از طریق آن سازوکارها انجام می شود و به‌ این ‌ترتیب در قیمت تمام ‌شده حمل مواد معدنی صرفه‌جويی می‌شود.

این روش حمل فقط مختص کالاهای معدنی خام از معادن نیست بلکه بسیاری از مواد اولیه معدنی فرآوری شده نظیر سیلیس، فلدسپار، آسفالت و.... نیز به همین ترتیب حمل می‌شود و تنها با حفاظت از مواد فرآوری شده توسط چادرهای مناسب از تاثیر عوامل جوی و یا آلوده‌کننده بار در طی فرآیند حمل‌ونقل جلوگیری می‌شود. حال با توجه به موارد ذکر شد معضلاتی برای حمل مواد معدنی فله وجود دارد و کاروان حمل‌ونقل در این زمینه تکامل کافی نیافته و زیرساخت های شبکه ریلی بسیار ناقص است.

بایستی در نظر داشت که مطابق عرف اروپا فواصل حمل کمتر از 500 کیلومتر به طور معمول مختص حمل بار با کامیون و فواصل بیش از 500 کیلومتر در اختیار راه‌آهن است و با توجه به وسعت بسیار ایران و فواصل طولانی حمل و نقل، فعالیت حمل‌مواد معدنی با شبکه ریلی باید بسیار گسترده‌تر از آن چیزی باشد که در حال حاضر است.

از یک سو مطابق آن‌چه توسط راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران اعلام‌شده است حمل مواد معدنی توسط راه‌آهن در سال 1395 در مجموع حدود 27 میلیون تن کیلومتر بود و برنامه راه‌آهن برای سال 1396 بیش از این خواهد بود.

سعید محمدزاده مدیر عامل راه آهن جمهوری اسلامی ایران در افتتاحیه پنجمین نمایشگاه بین‌المللی حمل و نقل ریلی گفت: شرکت‌های فولادی برنامه‌ریزی کردند تا سال ۱۴۰۵ با سرمایه‌گذاری در حوزه فولاد، حجم کل بارهای ریلی به ۵۰ میلیون تن و ۲۱۰ میلیون تن بارهای مرتبط برسد. وی معتقد است اگر تنها یک سوم این ۲۱۰ میلیون تن بار توسط ریل جابه‌جا شود و مابقی به سمت جاده برود، مصرف سوخت بالایی در کشور خواهیم داشت، حجم عظیمی سوخت از بین می‌رود و ایمنی در جاده‌ها کاهش می‌یابد .او گفت: اگر بارها به سمت ریل سوق نیابد، در ۱۰ سال آینده "سونامی سوانح" رانندگی در جاده‌ها خواهیم داشت و زیرساخت‌های جاده‌ای آسیب می‌بینند. لذا باید حتما تا سال ۱۴۰۵ حداقل ۴۰ درصد بار کشور از طریق ریل جابه جا شود، البته طبق برنامه ششم، قرار است تا پایان  برنامه ۳۰ درصد بارهای کشور توسط ریل باید جابجا شود.

در هر حال با توجه به حجم چند ده میلیون تنی مواد معدنی فله و وسعت کشور و فواصل طولانی حمل و نقل، انتظاری که از راه‌آهن می‌رود آن است که حداقل نیمی از حمل ‌و نقل مواد معدنی فله را بتواند پوشش داده و یا در برنامه‌های آتی توسعه خود منظور کند. اما راه آهن گران می رود و آرام بدین معنی که هم قیمت تمام شده حمل با شبکه ریلی بیش از جاده است و هم سرعت ارسال و حمل و نقل این مواد کمتر از ریل تا جایی که باری که با جاده حمل می شود به مقصد می رسد اما در راه آهن هنوز بارنامه حمل بار صادر نشده است. پس مزیت نسبی ریل حمل انبوه در فواصل بالا است.

نکته دیگری که در این زمینه باید به آن اشاره کرد، نبودن زیرساخت‌های لازم در حمل‌ونقل ریلی کشور برای حمل مواد معدنی به تمام نقاط کشور است. با مراجعه به ایستگاه‌های مختلف راه‌آهن مشاهده می‌شود که در اکثریت این ایستگاه‌ها، سکوی تخلیه و نگهداری فله و بارگیری فله وجود ندارد و چنانچه صاحب بار درخواست استفاده از تاسیسات راه‌آهن را برای حمل فله داشته باشند به آن‌ها اعلام می‌شود که بایستی به هزینه خود بارانداز لازم را همراه با ریل‌گذاری آن انجام دهند که این امر با توجه به هزینه سنگین ایجاد این تاسیسات از عهده شرکت‌های متوسط معدنی خارج است و تنها شرکت‌های بزرگ معدنی نظیر شرکت های فولاد و مشابه می‌توانند از عهده چنین مخارجی برآیند. امری که هم‌اکنون نیز انجام‌شده و عمده بار معدنی حمل شده توسط راه‌آهن نیز از معادن ذغال و سنگ‌آهن به مقصد کارخانجات فولاد کشور است و دیگر تولیدکنندگان معدنی عمدتا به علت نبود زیرساخت‌های لازم از آن محروم هستند و به همین علت به سمت جاده روی می آورند که در نتیجه عبور و مرور برای دیگر رانندگان را در جاده ها خطر ناک می کند.

موضوع دیگر مشکل بارگیری و تخلیه بارهای ریلی در مبادی بارگیری و تخلیه است که به خصوص در مبادی تخلیه صف طویلی از واگن ها ساعت ها و روزها برای تخلیه معطل می شوند که هزینه بالایی را به مالک واگن، صاحب بار تحمیل و هزینه تمام شده را افزایش می دهد.

موضوع بعدی گستره تحت پوشش راه‌آهن است که محدود به ایستگاه‌های موجود است. شبکه ریلی در ایران کارخانجات مصرف‌کننده و معادن تولیدکننده را در فواصل کوتاه‌ و حتی بلند تحت پوشش نمی‌دهد که این امر خود حمل بار فله معدنی با راه‌آهن را به علت نیاز به حمل از معدن به ایستگاه و از ایستگاه به مقصد نهايی با کامیون گران‌تر خواهد کرد و از صرفه اقتصادی آن خواهد کاست. در نتیجه کرایه حمل با راه‌آهن درمجموع گران‌تر از حمل با کامیون کمپرسی است که این معضل حمل بار با راه‌آهن را از صرفه و صلاح اقتصادی خارج کرده است. حتی تخفیف‌هايی که در گذشته برای بارهای صادراتی اعمال می شد اینک ظاهرا لغو شده است.

بنا بر آن چه گفته شد اکنون وظیفه اصلی حمل مواد معدنی فله در داخل کشور و صادرات عمدتا به عهده کامیون‌های کمپرسی با ظرفیت 10 تا 24 تن قرار دارد. کرایه حمل بار با کامیون‌های کمپرسی علیرغم آن که قابل ‌رقابت با حمل‌ونقل ریلی است ولی با توجه به اینکه اولا کامیون به تعداد کافی با ظرفیت‌های بالا در کشور وجود ندارد و ثانیا حمل‌ونقل با کامیون بیشتر توسط کامیون‌های خود راننده به عمل می‌آید، در این زمینه مشکلاتی وجود دارد که بایستی برطرف شود.

اولین مشکل آن است که کامیون‌های خود راننده از مسئولیت‌پذیری کافی برخوردار نیستند و بارها اتفاق افتاده است که کامیون در حین حمل‌ونقل با حادثه روبرو شده، بار تلف‌شده است و پوشش بیمه‌ای لازم برای آن فراهم نبوده و در نهایت صاحب بار دچار خسارت شده است و از سوی دیگر به علت آن که کامیون‌های خود راننده از طریق سامانه حمل‌ونقل پشتیبان مسئولی حمایت و نظارت نمی‌شوند. به زمان‌بندی حمل‌ونقل توسط آن‌ها نمی‌توان اعتماد کرد و بالاخره کامیون داران منفرد "خود راننده" تا آن جا فعالیت می‌کنند که هزینه‌های خودشان را تامین کنند و بنابراین از بهره‌وری کاری کافی برخوردار نیستند. یک نکته را نیز بایستی یادآور شویم و آن اینکه کامیون‌های کم‌ظرفیت 10 تنی و 15 تنی تنها هزینه‌ساز هستند و جاده‌ها را متراکم می‌کنند. همه عوامل فوق باعث می‌شود که این سیستم حمل‌ونقل فاقد درجه اعتماد کافی برای استفاده‌کنندگان از آن باشد و از طرف دیگر این سیستم دارای قیمت تمام‌شده به نسبت بالاتری ‌باشد که با توجه به دوران پسا تحریم که شاهد گسترش فعالیت‌های معدنی و در نتیجه حمل‌ونقل بیشتری هستیم و بایستی در فکر راه‌های چاره باشیم.

چاره امر در آن است که در برنامه‌ریزی‌های حمل‌ونقل در برنامه ششم، گسترش حمل‌ونقل با راه‌آهن تا حدود یک‌صد میلیون تن پیش‌بینی شود و گسترش زیرساخت‌های ایستگاه‌ها برای این نوع فعالیت مدنظر قرار گیرد. ضمن آن که توسعه راه‌آهن به مبادی و مقاصد نهايی موردنظر باشد و در تمام شهرک‌ها و شهرهای صنعتی ایستگاه راه‌آهن و زیرساخت‌های مناسب برای تخلیه و بارگیری و انبار کردن به وجود آید و برای حمل‌ونقل با کامیون نیز ایجاد شرکت‌های حمل‌ونقل با تعداد کافی کامیون با ظرفیت‌های بالای 20 تن برای فواصل کوتاه‌تر از 500 کیلومتر با ایجاد شرایط تشویقی در برنامه گنجانده شود و ظرفیت کل حمل بار برای مهروموم‌های آتی با توجه به برنامه ششم آن‌گونه تنظیم شود که جوابگوی نیازهای فزاینده ی آتی باشد.

حسن روحانی در ابتدای دولت یازدهم گفته بود اگر سه یادگار از خود بگذارم یکی شبکه ریلی پیشرفته است. امیدواریم این وعده در آینده محقق شود.

 

 

*دکتر محمد ساطعی

مشاور عالی توسعه صنعت حمل و نقل

Search

Latest News

درباره ما

 وب سايت دکتر محمد ساطعی جهت نقد و بررسي چالش ها و موضوعات مرتبط با صنعت حمل و نقل و همچنين تعامل با مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي راه اندازی شده است. همچنین این وب سایت قصد دارد با تعامل و اطلاع رسانی به سرمايه گذاران داخلي و خارجي آنان را از رویدادهای حوزه اقتصادی آگاه کند.

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:

 

گواهینامه ها و افتخارات

تمامی حقوق این وب سایت محفوط می باشد.

وب سایت دکتر محمد ساطعی 

طراحی و توسعه توسط :

후원 수준 및 혜택

افزونه ها دات کام 

جستجو در سایت